İLKADIM KİTAPLIĞI-M. Selçuk Özdoğan -Anadolu Kültürünün Dini Temelleri / Dr. Kadir Öztürk

Kıymetli İlkadım Kitaplığı okuyucularımız! Bu ay sizlerle Ensar Yayınları’ndan çıkan, Dr. Kadir ÖZTÜRK’ÜN kaleme aldığı Anadolu Kültürünün Dini Temelleri Sünnetin Türk-İslam Kültürü Üzerindeki Etkileri isimli kitabı inceleyeceğiz.

Türklerin, İslamiyet’le Talas Savaşı ile tanışmaya başladığı kabul edilir. Daha sonraki süreçte Karahanlılar Devleti’nin yöneticisi Abdülkerim Satuk Buğra Han’ın Müslüman olması ile İslamiyet Türkler arasında çok hızlı bir şekilde yayılmaya başladı. Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusu olarak kabul edilen Selçuk Bey’in Müslüman olması ve zor durumda olan Abbasi halifesini koruması ile Türklerin İslamiyet ile ilişkileri iyice kuvvetlenmiştir. Osmanlı Devleti’yle ve halifeliğin Osmanlı Devleti’nin yöneticilerine geçmesiyle birlikte İslam’ı temsil eden millet konumuna yükselmiştir. İslamiyet ile birlikte İslam’a ait kültürü de benimsemişler ve hayatlarını ona göre idame etmeye başlamışlardır. İslamiyet hayatın her alanına hâkim olmuş, Türk kültürü de İslam kültünün içinde düzenlenmiş ve var olan uygulamalar İslamiyet’e uygun hale getirilmiştir.

İncelediğimiz kitabımızda, günlük olarak uyguladığımız çoğu âdetimizin aslında sünnetten referans alarak yapıldığını görüyoruz.

“İslam dininin iki temel kaynağından bir olan Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin sünnetinin Anadolu kültürü üzerindeki etkisini inceleyen bu araştırma, hadislerin Türk-İslam kültüründeki tezahürlerini ele alan araştırmalar arasında, konuların çeşitliliği bakımından en kapsamlısıdır. Araştırmanın ilk iki bölümünde, inanç ve ibadetlerin örf, adet ve gelenek üzerindeki tezahürleri, diğer iki bölümde ise adalet, doğruluk, cesaret, yardımseverlik gibi bireysel ve toplumsal değerler ile hayatın geçiş evreleri olarak ifade edilmekte olan doğum, evlilik ve ölüm süreçleriyle ilgili örf, adet ve gelenekler ele alınmıştır. Bahsi geçen hususlar da Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin hadisleri, Buhari ve Müslim’in Sahih’leri başta olmak üzere öncelikle Kütüb-i Sitte kaynaklarından araştırılmış, buralarda bulunmayan hadisler için Kaynakça’da yer alan diğer hadis eserlerine müracaat edilmiştir.”

Kitabımızda en çok dikkat çeken bölüm hiç şüphesiz Gündelik Yaşam Örüntülerinde Sünnetin Etkisi başlıklı dördüncü bölümdür. Doğumla ilgili adetlerde çocuğa ad verilmesi, çocuğa akika kurbanı kesilmesi, çocuğun saçları ağırlığınca sadaka verilmesi, erkek çocukların sünnet ettirilmesi; evlilik konusundaki adet ve gelenekler başlığı altında gündelik hayatımızda evlilikle ilgili adetlerin hepsinin sünnetten kaynağı çok güzel bir şekilde açıklanmış. Ölüm konusundaki adet ve gelenekler başlığı altında incelenen maddeler günümüzde çoğu insanın uzak olduğu maddeler haline geldi. Bu sünnetlerin hatırlatılması açısından gerçekten faydalı bir bölüm. Ölmeden önce kefen hazırlamak, ölmek üzere olan kişiyi kıbleye çevirmek, ölmek üzere olan kişinin yanında Kur’an okumak, ölmek üzere olan kişiye telkinde bulunmak, cenazenin ilan edilmesi, cenazenin öpülmesi, ölenin arkasından ağlamak, cenaze geçerken ayağa kalkmak, cenaze evine yemek götürmek, cenaze merasimine katılmak, ölen kişi için Fatiha suresinin okunması, kabir üzerine fidan dikmek ve kabir azabından korunmak gibi…